ادبیات
وبلاگ فرهنگی هنری و ادبی

اقسام قید از لحاظ معنى و کارکرد

1- زمان: امروز، در آن هنگام....

2- مکان: این جا، آنجا....

3- مقدار: یک کیلو، بسیار، کم ،زیاد...

4- حالت: آهسته، گریان،نالان....

5- نفى: هرگز،اصلا، هیچ، نه...

6-  استثنا: مگر، جز، وگرنه، غیر....

7- تأکید: آرى، بى گمان، بلکه، راستى، ناچار، هرآینه، بى چون و چرا....

8- کیفیت: خوب، به آرامی....

9- استفهام: براى چه، آیا، چون، کى، چرا، چطور، چگونه....

10- تاسف:افسوس ، متاسفانه....

11- تعجب: چه عجب، عجبا...

12- شک و تردید:شاید...

[ جمعه بیست و هشتم مهر 1391 ] [ 20:58 ] [ سیدی ]
ساختمان جملات ساده

جمله ای را ساده می گویند که تنها یک فعل داشته باشد و یک بن مضارع داشته باشد .

مثل : کارگر کارمی کند .

ساختمان جملات ساده را نوع فعل ان مشخص می کند بدین معنی که اگر معنی فعل تنها با یک نهاد

کامل شود ان وقت در ساختمان جمله دو جز وجود دارد . ولی اگر معنای فعل با نهاد کامل نشد آن وقت

ساختمان جمله یا سه جزیی است یا چهار جزیی که با شرح ذیل به خدمت دوستان ارائه می شود .

الف ) دو جزیی : نهاد + فعل ) در ساخت این نوع جملات فعل تنها با یک نهاد معنای کاملی پیدا می کند

مثل : کودک خوابید .

دراین نوع جملات فعل ناگذر است .

مصدر برخی از فعل های ناگذر متداول : ( امدن - افتادن - ایستادن - باریدن - برخاستن - پریدن - ترکیدن

- جنبیدن - جوشیدن - چرخیدن - چکیدن - خروشیدن - خزیدن - خشکیدن - خوابیدن - درخشیدن -

دویدن - رفتن - رقصیدن - روییدن - زیستن - غریدن - کوشیدن - گندیدن - لرزیدن - لغزیدن - ماندن -

مردن - نشستن ...

ب ) سه جزیی : فعل این نوع جملات گذرا است ودر نتیجه در بخش گزاره این جملات یک جز دیگر هم

می اید .

۱ - نهاد + مفعول + فعل ( گذرا بر مفعول )  مثل : او کتاب خرید . 

۲ - نهاد + مسند + فعل ( گذرا بر مسند ) مثل : اتاق گرم است .

۳ - نهاد + متمم ( فعلی یا اجباری ) + فعل ( گذرا بر متمم فعلی یا اجباری ) مثل : شاه از مردم ترسید .

 الف ) نوع اول : در این نوع از جملات در بخش گزاره علاوه بر فعل، یک گروه اسمی می آید که

مفعول نام دارد که پس از آن را می ایدیا می توان آورد .

برخی مصدر های معروف و متداول این گروه : آوردن - انداختن - بافتن - برافراشتن - بردن - بستن-

بوسیدن - پاشیدن - پرستیدن - پروردن - پسندیدن - پوشیدن - پیمودن - تراشیدن - تکاندن - جویدن -

چشیدن - خواستن - خوردن - داشتن - دانستن - درویدن - دریدن - دوختن - دیدن - راندن - ..... 

ب ) نوع دوم : در این نوع از جملات فعل اسنادی یا ربطی وجود دارد و معنی فعل همراه با نهاد و مسند

 کامل می شود . در نتیجه در بخش گزاره این نوع جملات علاوه بر فعل ، مسند نیز وجود دارد .

فعل ( شدن ) و هم معنی های آن (  گشتن و گردیدن )و فعل ( بودن ) و مشتقات آنهامانند : است -

 می باشد - بود - شد - می شود .

مثل : چون گشت زمین ز جور گردون                سرد و سیه و خموش و آوند

                فعل    نهاد                                مسند  مسند   مسند  مسند

ج ) نوع سوم : دراین نوع از جملات ، فعل علاوه بر نهاد به متمم نیز نیاز دارد تا معنی کاملی پیدا کند .

در این جملات متمم ، به صورت اجباری بوده و متمم فعلی نامیده می شود .

فعل این نوع جملات حرف اضافه ی مخصوصی دارند که گروه اسمی بعد انها متمم فعلی نام دارد.

مثل : ( گروید به ) در این جمله : گروه های بی شمار ایرانیان به  اسلام  گرویدند .

                                                                                حرف اضافه / متمم / فعل

تفاوت متمم قیدی با متمم فعلی

متمم قیدی می تواند از جمله حذف شود وهیچ ایرادی به معنی فعل ایجاد نکند ولی متمم فعلی با حذف

شدنش معنی فعل را ناقص می کند . در حقیقت فعل به متمم فعلی نیاز دارد ولی متمم قیدی فعل را

بیشتر توضیح می دهد .

برخی مصدر های متداول این گروه : اندیشیدن به - بالیدن به - برازیدن به - برخوردن به - پرداختن به -

پیوستن به - تاختن به - چسبیدن به - گرویدن به - نازیدن به - نگریستن به - ....

جنگیدن با - درآمیختن با - ساختن با - ستیزیدن با - آمیختن با - .....

پرهیزیدن از - ترسیدن از - رنجیدن از - گذشتن از ....

 

[ یکشنبه سی ام بهمن 1390 ] [ 0:25 ] [ سیدی ]
بسم الله الرحمن الرحیم

 

 کار بسیار ارزشمند توسط دانش آموز خوبم جناب اقای میلاد فکوریان

 

در  زمین  نگاه  کن  که  چگونه  بساط  تو ساخته است  و 

ح ا   /   متمم /    فعل    /   ح ر     /  قید   /  جزفعل /  متمم /    فعل    /      ح ر

                                               

جوانب وی   فراخ  گسترانیده  و  از   زیر    سنگ های  سخت           

مفعول/مضاف الیه / قید  /      فعل     /  ح ر /  ح ا /  متمم  /  مضاف الیه /     صفت

           


ادامه مطلب
[ دوشنبه بیست و چهارم بهمن 1390 ] [ 23:44 ] [ سیدی ]
                                             به نام خداوند بخشنده و مهربان

                                      دستور زبان شعر درس نهم : "مثل آیینه"

                                                  هومن ظفردوست

 

"جوانی گه کار و شایستگی است                              گه خودپسندی و پندار نیست"       

(جوانی : نهاد / گه : مسند / کار : مضاف الیه / و: حرف عطف / شایستگی : معطوف / است : فعل)

(گه : مسند / خودپسندی : مضاف الیه / و : حرف عطف / پندار : معطوف / نیست : فعل)

"چو بفروختی ، از که خواهی خرید ؟                          متاع جوانی به بازار نیست "

(چو : حرف ربط / بفروختی : فعل / از : حرف اضافه / که : متمّم / خواهی خرید : فعل )

( متاع : نهاد / جوانی : مضاف الیه / به : حرف اضافه / بازار : متمّم / نیست : فعل)

"غنیمت  شمر ، جز حقیقت مجوی                    که باری است فرصت ، دگربار نیست"

(غنیمت شمر : فعل / جز : حرف اضافه / حقیقت : متمّم / مجوی : فعل *                                          

(که : حرف ربط / باری : قید / است : فعل / فرصت : نهاد / دگربار : قید / نیست : فعل ) 

" مپیچ از ره راست بر راه کج                          چو در هست حاجت به دیوار نیست "

( مپیچ : فعل / از : حرف اضافه  / ره : متمّم / راست : صفت / بر : حرف اضافه / راه : متمّم /

 کج : صفت )

(چو: حرف ربط / در : نهاد / هست : فعل / حاجت : نهاد / به : حرف اضافه / دیوار : متمّم /

 نیست : فعل )

" ز آزادگان بردباری و سعی                               بیاموز ، آموختن عار نیست "

(ز: حرف اضافه / آزادگان : متمّم / بردباری : مفعول / و : حرف عطف / سعی : معطوف )

(بیاموز : فعل / آموختن / نهاد / عار : مسند / نیست : فعل )

" به چشم بصیرت به خود درنگر                       تو را تا در آیینه زنگار نیست "

(به : حرف اضافه / چشم : متمّم / بصیرت : مضاف الیه / درنگر به : فعل / خود : متمّم اجباری)

(تو : مضاف الیه / را : "را" فکّ اضافه / تا : حرف ربط / در : حرف اضافه /آیینه : متمّم/ زنگار : نهاد/

نیست : فعل )

" همی دانه و خوشه ، خروار شد                          ز آغاز ، هر خوشه خروار نیست "

(همی : پیشوند فعلی / دانه : نهاد / و : حرف عطف / خوشه : معطوف / خروار : مسند / شد : فعل )

(ز: حرف اضافه / آغاز : متمّم / هر : صفت / خوشه : نهاد / خروار : مسند / نیست : فعل )

" همه کار ایّام درس است و پند                          دریغا که شاگرد ، هشیار نیست "

(همه : صفت / کار : نهاد / ایّام : مضاف الیه / درس : مسند / است : فعل / و : حرف ربط / پند : مسند)

(دریغا : شبه جمله ( قید ) / که : حرف ربط / شاگرد : نهاد / هشیار : مسند / نیست : فعل )

                                                                                                                                                                                                                                                     

                                            پایان/ هومن ظفر دوست

                                           

 

 

 

                                                                                  

[ سه شنبه هجدهم بهمن 1390 ] [ 0:10 ] [ سیدی ]

نقش هاى اسم


نقشِ اسم یعنى وظیفه اى که اسم در جمله بر عهده دارد. این وظیفه در دانش نحو  

بررسى مى شود، در مقابل دانش صرف یا تکواژشناسى  که صرفاً نوع کلمه را

بررسى مى کند.


ادامه مطلب
[ یکشنبه شانزدهم بهمن 1390 ] [ 0:3 ] [ سیدی ]



 

مباحث جدید واژه و انواع تك واژ و چگونگی تشخیص انواع تك واژ

نكاتی گذرا در مورد تك واژ

تكواژ چیست؟

       تکواژ دومین واحد زبان پس از واج ، کوچکترین واحد زبان که دارای نقش دستوری و معنایی است و 

 نمی توان آن را واحدهای كوچكتر معنایی تجزیه كرد . تکواژها مقوله­ای صرفی (ساخت­واژه­ای) هستند كه

در سطح دستور زبان (یكی از سطوح سه گانه­ی زبان شناسی) مورد بررسی قرار می گیرند . زبان­

شناسان تكواژها را در دو طبقه­ی اساسی جای می­دهند : آزاد و وابسته .

ویژگی­های تكواژ

      اصلی­ترین مشخصه­ی تكواژها، تقسیم ناپذیری آن­ها به واحدهای دستوری و معنایی كوچك­تر است .

ملاك دیگر تشخیص تكواژها از سایر واحدهای زبانی این است كه هر تكواژ در معنای خاص خود به كار

می­رود؛ مثلاً با وجود آنكه تكواژ «سیما» را می توان به واحدهای معنا دار دیگری چون «سی» و «ما» ت

قسیم كرد، اما چون این اجزاء در معنای حقیقی خود به كار نرفته اند، «سیما» تنها یك تكواژ به حساب

می آید . پس برای شناخت تكواژ و انواع آن توجه به جایگاه مستقل یا وابسته­ی از لحاظ دستوری،

معنایی، املایی و آوایی ضروری می نماید . 

 

تفاوت تكواژها با سایر واحدهای زبانی

       به غیر از تكواژ، ساخت­های معنادار دیگر کلام یعنی جمله ، گروه و واژه را می توان به عناصر معنادار

تقسیم كرد، در حالی که تکواژ واحد معنی دار و نقش دستوری پذیری هستند که قابل تجزیه نیستند .  

       این واحد زبانی ممكن است از ترکیب یک یا چند هجا ساخته شده باشد؛ مثلاً تكواژهای «گل» یك

هجا، «باران» دو هجا و صندلی از سه هجا تشكیل شده اند . بنابراین تعداد هجاها نمی تواند معیار

مناسبی برای تشخیص تكواژها باشد .

        تكواژ با واج نیز تفاوت دارد؛ هرچند برخی از تكواژها نظیر نقش نمای اضافه (ـِ) یا «و» عطف تنها از

یك واج تشكیل می­شوند، تفاوت تكواژ با واج در این است كه واج واحدهای آوایی بی معنای اما معناساز

زبان هستند در حالی كه بسیاری از تكواژها نظیر مثال های بالا دارای استقلال معنایی هستند . تفاوت

دیگر میان آن ها این است كه شمار تكواژها در زبان ، بر خلاف واج (كه تعداد آن در زبان فارسی 29 واج

است‌)، نامحدود است.

ویژگی­های تكواژ آزاد قاموسی 

این گونه تكواژها دارای مشخّصات زیر هستند :

1- دارای استقلال معنایی هستند .

2- از لحاظ املایی می توان به هنگام نگارش میان آن­ها با تكواژهای دیگر فاصله­ی میان واژه­ای را رعایت

كرد .

3- از لحاظ آوایی همانند واژه پس از آنها می­توان مكث كرد و دارای تكیه هستند  .

4- نقش دستوری می­پذیرند .

اقسام  تكواژ آزاد دستوری

1- حروف اضافه (از، به، برای ، جز، با، بر، بی، ...).

* نكته : واج (ـِ) پایانی تكواژهای «برایِ» و «بهرِ» جزئی از خود این واژه­هاست و نمی­توان آن را نقش

نمای اضافه به حساب آورد؛ زیرا این واج، وظیفه­ی (ـِ) نقش نمای اضافه را كه نمایاندن نقشهای نقش­

های دستوری صفت بیانی یا مضاف الیه است، ایفا نمی­كند و خود این واژه ها حرف اضافه به شمار می

آیند نه مضاف یا موصوف .  

2- ضمایر جدا ( من، تو، او، ما، شما، آن­، این، خود، ... ).

3-  حروف ربط ( و ، ولی ، امّا ، یا ، كه ، زیرا، ... ).

4- حروف ندا ( ای، یا، ایا،... ).

5- (بِ) كه در آغاز اسم می آید و قید نشانه دار می ساد . بـخوبی.

6- واژه بست یا پی بست : واژه‌بست‌ها تک واژهایی دستوری هستند که کاربرد مستقل ندارند و همانند

وندها به کلمه بعد از خود می­چسبند اما بر خلاف وندها جزء ساخت این کلمه­ها محسوب

نمی­شوند و با پیوستن به واژه پایه خود دارای نقش می شوند. مانند( َم) در کلمات کتابـَـم و خوبـَـم که

در اولی ضمیر است و در دومی فعل .

تكوژهای زیر از نوع واژه بست می داند :        

الف- « ـِ »  نقش نمای اضافه: كتابِ علی .

ب- « ـِ » نقش نمای وصفی: كتابِ سودمند .

پ- فعل های پی بستی « ـَ م ، ـ ی ، یم ، ـ ید ، ـَ ند » : معلمم، كشاورزیم .

ت- ضمایر پیوسته « ـَ م ، ـَ ت ، ـَ ش ، ـِ مان ، ـِ تان ، ـِ شان » : كتابـم، امیدشان .

*نكته : (ـِ) در تكواژهای ـِ مان ، ـِ تان و ـِ شان نقش نمای اضافه نیست و در حقیقت ـَ بوده است كه برای

سهولت و روانی تلفّظ به صورت ـِ تلفّظ می شود . پس این ضمایر پیوسته یك تكواژ به حساب می آیند .

ج- واژه بست عطف « ـُ » : معلّم و دانشجو .

چ- واژه بست ندا« ا » : خدایا .

انواع تكواژ تصریفی 

      « تصریفی » تکواژی است که نقش نحوی دارد ؛ یعنی نوع و معنی واژه را تغییر نمی دهد و تنها از

نظر دستوری به واژه کمک می کند در جایگاه نحوی خود به درستی قرار گیرد . مانند «ها» در كتاب­ها و

«ب» در بـرو. معمولاً تکواژهای تصریفی در پایان واژه­ها به کار می روند .

تكواژ تصریفی با مقوله های زیر كاربرد دارند :

 الف) اسم :

1- نشانه های جمع : ها ، ان ، ون ، ین ، ات : كتاب ها

نشانه های جمع و تثنیه­ی عربی (ات)، (ون) و (ین) نیز جزو همین مقوله به شمار می آیند : اطّلاعات،

انقلابیّون، معلمین .

*نكته : تكواژ «ان» كه در برخی واژه­ها بر جمع بودن دلالت نمی­كند و معانی دیگری نظیر مكان، تشبیه،

زمان، قید حالت و اسم مصدر دلالت دارد ، تكواژ اشتقاقی به شمار می آیند نه تصریفی : سپاهان،

كوهان، بامدادان، شادان، یخبندان .

2- «ی» نكره : كتابـی

ب) صفت و قید :

1- نشانه های صفت تفضیلی ( ـ تر ) و عالی ( ـ ترین ) برای واژهای صفت ؛ مانند: خوبـتر ، خوبـترین و

قید شجاعانه­تر.

2- نشانه های عدد ترتیبی ( ـ ُمین ) و ( ـ ُم ) برای اعداد هشتـُمین و چهارُم .

پ) فعل :

1- شناسه های فعل مانند ـَ م ، ـی ، ـَ د ، ـ یم ، ـید ، ـ ند : شنیدیم .                                                                         

2- پیشوندهای فعلی ( ب ـِ در فعل امر و مضارع التزامی، می ـ در ماضی استمراری و مضارع اخباری و

ماضی مستمر و مضارع مستمر ، ن ـَ در افعال نهی و نفی) در واژهای فعل ، مانند نمونه های : بِـخوان ،

می گوید ، نَـروید.  

3- نشانه­های ماضی ( ـ د ، ید ، ت ، اد، ست ) ، خوانـد، پرسـید، كشـت، ایستـاد ، زیـست.

 * نكته : برخی از افعال ماضی خارج از قاعده­ی مذكور هستند و در آن­ها هیچ كدام از تكواژهای بالا وجود

ندارد؛ در این گونه افعال، فعل ماضی تنها یك تكواژ است ؛ مثلاً‌ در فعل سوخت . بنابراین مصادری كه

مطابق با قاعده­ی بالا ساخته می شوند ، سه تكواژ و مصادر افعالی كه مانند مصدر « رفتن » كه با حذف

نشانه ی ماضی بن مضارع مستقیم به دست نمی آید، دو تكواژ هستند.

5- پی بست­های ماضی نقلی ( ـ ام ، ـ ای ، است ، ـ ایم ، ـ اید ، ـ اند ) ، مانند نمونه های :

رسیدهام، ... .   

6- (ان) گذرا ساز سببی :‌ در رسـانـد .     

7 – الف در فعل دعایی کنـاد .

*نكته : واژه­ی فعل حداقل از دو تكواژ و حداكثر از پنج تكواژ ساخته شده است. كه دو تكواژ آن ( بن فعل و

شناسه) اجباری و سه تكواژ اختیاری است .

*نكته : واج میانجی تكواژ به حساب نمی آید ؛ مثلاً صامت میانجی « ی » پس از تكواژ منفی ساز در

افعالی كه با مصوت آغاز شود : افتاد ← نیفتاد آمد ← نیامد .

تفاوت تكواژ تصریفی و اشتقاقی

      میان تكواژ اشتقاقی و تصریفی دو تفاوت اساسی وجود دارد : 1- با وجود این كه شمار وندهای

اشتقاقی در زبان فارسی بسیار بیشتر از وندهای تصریفی است، کاربرد وندهای تصریفی در این زبان

بسیار بیشتر از تکواژ اشتقاقی است . 2- تكواژ تصریفی غالباً در  پایان تكواژ پایه قرار می گیرند، در حالی

که تکواژهای اشتقاقی در همه­ی نقاط واژه­ها به کار می روند .

       نظر به این كه تعداد تكواژهای اشتقاقی زیاد است، بهتر است با همه­ی وندهای تصریفی را آشنا

شویم و بدین وسیله این گونه تكواژها را از گونه­ی اشتقاقی بازشناسیم .

 

 

[ شنبه پانزدهم بهمن 1390 ] [ 23:45 ] [ سیدی ]

ساختمان قید 

ساده

مرکب

اقسام قیداز نظر ساخت

مختص

مشترک

اقسام قید از نظز معنا و کاربرد



قید کلمه اى است که معمولا فعل و گاه کلمات دیگر را به مفهومى مقیّد مى سازد و به این

ترتیب، در باره آن توضیح مى دهد.


ادامه مطلب
[ شنبه بیست و چهارم دی 1390 ] [ 22:33 ] [ سیدی ]
[ شنبه سوم دی 1390 ] [ 0:14 ] [ سیدی ]
[ جمعه دوم دی 1390 ] [ 23:51 ] [ سیدی ]

·         فعال خاص

o        فعل ماضى

•         انواع فعل ماضى

o        فعل مضارع

•         انواع فعل مضارع

o         فعل مستقبل

o         فعل اَمر

o         لازم

o         متعدّى

o        دو وجهى

o        معلوم

o        مجهول

·         افعال غیر خاص

o        فعل معین

o        فعل ربطى


ادامه مطلب
[ سه شنبه بیست و نهم آذر 1390 ] [ 23:8 ] [ سیدی ]

·            انواع حرف از نظر کارکرد

o                    حرف ربط

•                     ساده

•                     مرکّب

o                     حرف اضافه

•                     ساده

•                     مرکّب

o                    حرف نشانه




 


ادامه مطلب
[ دوشنبه بیست و هشتم آذر 1390 ] [ 23:47 ] [ سیدی ]
[ یکشنبه بیست و هفتم آذر 1390 ] [ 23:30 ] [ سیدی ]

·         صفت

·         انواع صفت از نظر مفهوم

o        صفت بیانى

•         صفت بیانی ساده

•         صفت فاعلی

•         صفت مفعولی

•         صفت نسبی

•         صفت لیاقت

o        صفت شمارشى

•         صفت شمارشى ساده

•         صفت شمارشى ترتیبى

o        صفت اشاره

o        صفت پرسشى

o        صفت مبهم

o        صفت تعجّبى

·         انواع صفت از نظر ساخت

o        ساده

o        مرکّب

o        گروه وصفى

 


ادامه مطلب
[ یکشنبه بیست و هفتم آذر 1390 ] [ 22:53 ] [ سیدی ]
درباره وبلاگ

امکانات وب